Norveç açıklarında 1989 yılında batan Sovyetler Birliği'ne ait nükleer denizaltı Komsomolets, aradan geçen 36 yıla rağmen çevre güvenliği açısından tartışılmaya devam ediyor. Uzmanlar, denizaltıdan zaman zaman radyasyon sızıntısı yaşandığını belirtirken, riskin uzun vadede büyüyebileceği uyarısında bulundu.
Radyasyon sızıntısı izleniyor
Norveç Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan rapora göre, denizaltının nükleer reaktöründen belirli aralıklarla radyoaktif madde sızıntısı tespit ediliyor. Mevcut ölçümlerin deniz ekosistemi üzerinde ciddi bir etki oluşturmadığı ifade edilse de uzmanlar, yapının zamanla daha büyük riskler doğurabileceğine dikkat çekiyor.
Komsomolets neden önemli?
Komsomolets, Sovyetler Birliği tarafından geliştirilen en gelişmiş nükleer saldırı denizaltılarından biri olarak tasarlanmıştı. Yaklaşık bin metre derinlikte görev yapabilmesi ve bu derinlikten nükleer füze fırlatabilmesi amacıyla geliştirilen denizaltının yeni bir sınıfın ilk örneği olması planlanıyordu. Ancak bu sınıfta başka bir denizaltı üretilemedi.
Denizaltı, 7 Nisan 1989'da çıkan yangının ardından su yüzeyine çıkarıldı ancak yaklaşık beş saat sonra battı. Kazada 69 mürettebattan 42 kişi hayatını kaybetti. Batış sırasında yaşanan patlamanın titanyum gövdede hasara yol açtığı ve deniz suyunun nükleer torpidolarla temas ettiği bildirildi.
"Denizin dibindeki saatli bomba"
Kazanın ardından çevresel etkiler konusunda farklı değerlendirmeler yapıldı. Çevre örgütleri, torpidolarda bulunan plütonyumun denize karışması halinde bölgedeki balıkçılık alanlarının ciddi şekilde etkilenebileceğini savundu.
Greenpeace aktivisti Dimitri Litvinov, 1993 yılında yaptığı açıklamada Komsomolets'i "Norveç Denizi'nin dibinde tik tak eden bir saatli bomba" olarak nitelendirmişti. Aynı dönemde hazırlanan uluslararası bilimsel raporlarda ise büyük çaplı bir kirlilik ihtimalinin düşük olduğu değerlendirilmişti.
Derinlik müdahaleyi zorlaştırıyor
Denizaltının gövdesindeki çatlaklar ve torpido bölmeleri 1995 ve 1996 yıllarında özel malzemelerle yalıtıldı. Yaklaşık 30 yıl dayanması planlanan bu koruma sistemine rağmen sonraki incelemelerde zaman zaman radyasyon sızıntıları tespit edildi.
Komsomolets'in yaklaşık 1.700 metre derinlikte bulunması nedeniyle yeni bir müdahale teknik açıdan son derece güç görülüyor. Bu nedenle denizaltının çıkarılmasına yönelik bir operasyon planlanmazken, bazı bilim insanları mevcut durumun yeniden değerlendirilmesi için yeni araştırma seferleri düzenlenmesini öneriyor.
Risk binlerce yıl sürebilir
Uzmanlar, nükleer savaş başlıklarında bulunan plütonyumun yaklaşık 24 bin yıllık yarı ömre sahip olduğuna dikkat çekerek, Komsomolets'in oluşturduğu potansiyel çevresel riskin çok uzun yıllar boyunca gündemde kalabileceğini vurguluyor.
