Yaklaşık bir yıldır uzayda kontrolsüz şekilde ilerleyen SpaceX'e ait Falcon 9 roketinin ikinci kademesi Ay yüzeyine çarptı. Saatte yaklaşık 8 bin 700 kilometre hızla gerçekleşen çarpışmanın ardından oluşan toz bulutu, Şili'deki dev teleskoplarla tespit edildi.
Olayın merkezinde, 15 Ocak 2025'te Cape Canaveral'dan iki özel Ay aracını taşımak üzere fırlatılan Falcon 9 roketinin ikinci kademesi bulunuyor. Görevini tamamlamasının ardından yörüngede kalan yaklaşık 4 ton ağırlığındaki ve 12 metre uzunluğundaki roket parçası, uzun süre kontrolsüz şekilde uzayda ilerledi.
Çarpışmanın izleri teleskopla belirlendi
Ay'a çarpma anı doğrudan gözlemlenemese de oluşan etkinin izleri Dünya'dan tespit edildi. Boston Üniversitesi uzmanlarından Carl Schmidt'in liderliğindeki ekip, çarpışmanın ardından meydana gelen enkaz bulutunu inceledi.
Avrupa Güney Rasathanesi'nin Şili'de bulunan Çok Büyük Teleskopu (VLT) tarafından yapılan gözlemlerde, çarpışmanın ardından uzaya yayılan sodyum ve lityum elementlerinin oluşturduğu toz ve enkaz bulutu tespit edildi.
İlk değerlendirmelere göre roket parçasının Ay'ın Einstein Krateri yakınlarındaki bir bölgeye düştüğü düşünülüyor. Çarpışmanın oluşturduğu kraterin boyutu ve Ay yüzeyindeki hasarın kapsamı ise NASA'nın Ay Yörünge Keşif Aracı (LRO) tarafından yapılacak ayrıntılı gözlemlerin ardından netleşecek.
SpaceX'ten çarpışmaya ilişkin açıklama
Çarpışmanın ardından SpaceX'ten de açıklama geldi. Şirket yetkilisi Julianna Scheiman, olayın kasıtlı olmadığını belirtti.
Scheiman, güneş aktivitesi ile yer çekimi kuvvetlerinin etkisinin roket parçasının yörüngesini değiştirdiğini ve cismin rotasının zaman içerisinde Ay'a doğru kaydığını ifade etti. Şirketin, benzer kontrolsüz düşüşlerin önüne geçebilmek amacıyla NASA ile yeni protokoller üzerinde çalıştığı aktarıldı.
Uzay çöpleri yeniden gündemde
Falcon 9 parçasının Ay'a çarpması, uzay görevlerinden geriye kalan parçaların oluşturduğu riskleri de yeniden gündeme getirdi. Özellikle kontrolsüz şekilde yörüngede kalan büyük roket parçalarının gelecekteki Ay ve derin uzay görevleri açısından oluşturabileceği tehlikelere dikkat çekiliyor.
Benzer bir olay 2022'de de yaşanmış ve Çin'e ait bir roket parçasının kontrolsüz şekilde Ay yüzeyine çarptığı bildirilmişti. Uzay faaliyetlerinin hız kazanmasıyla birlikte yörüngede ve Ay çevresinde biriken roket enkazları, gelecekteki görevlerin güvenliği açısından önemli bir sorun olarak değerlendiriliyor.
