Spor giyim endüstrisinin lideri Nike, yıllardır süren "daha hızlı koşma" ve "daha yükseğe zıplama" odağını değiştirerek, bu kez doğrudan insan beynini hedef alan yeni bir teknoloji ile gündeme geldi. Şirketin "Nike Mind" adını verdiği yeni koleksiyonu, sporcuların zihinsel farkındalığını artırmayı, stresi azaltmayı ve odaklanmayı güçlendirmeyi vaat ediyor. Ancak bu iddialı çıkış, bilim dünyasında hem merak hem de şüpheyle karşılandı.
Mekanoreseptörleri harekete geçiren teknoloji
Nike'ın "Mind Science" departmanı tarafından geliştirilen Mind 001 ve Mind 002 modelleri, tabanlarında bulunan 22 adet bağımsız köpük nodül ile dikkat çekiyor. Şirketin iddiasına göre bu nodüller, ayak tabanındaki binlerce mekanoreseptörü uyararak beyne sürekli sinyal gönderiyor. Bu fiziksel geri bildirimin, sporcunun o anki çevreye ve vücuduna olan farkındalığını artırarak "anda kalmasını" sağladığı belirtiliyor. Nike İnovasyon Başkan Yardımcısı Eric Avar, bu teknolojiyi "sadece performans değil, zihnin ve vücudun yeniden uyanışı" olarak tanımlıyor.
Bilimsel gerçekler ve pazarlama sınırları
Nörobilimciler ise ayak tabanındaki duyusal girdilerin beyin aktivitesini etkilediği gerçeğini kabul etmekle birlikte, Nike'ın "odaklanma artışı" iddiasına temkinli yaklaşıyor. Ayaklardan gelen duyusal veriler, beynin "somatosensoriyel" (dokunma ve hissetme) bölgesini aktive ederken; dikkat, motivasyon ve karar verme mekanizmaları beynin çok daha farklı bölgelerinde yönetiliyor. Uzmanlar, ayak tabanını uyarmanın dengeyi ve yürüyüş farkındalığını artırabileceğini, ancak bunun doğrudan zihinsel konsantrasyonu iyileştirdiğine dair kanıtlanmış bir veri olmadığını vurguluyor.
Plasebo etkisi ve bilişsel yük riski
Konuyu inceleyen bağımsız araştırmacılar, ayakkabıların yarattığı etkinin büyük ölçüde "plasebo" olabileceğine dikkat çekiyor. Kişinin daha odaklanmış hissedeceğine inanması, performansı dolaylı yoldan etkileyebiliyor. Öte yandan bazı nörologlar, alışılmadık bir taban yapısının beyne giden veri akışını artırarak, tam tersine "bilişsel yük" oluşturabileceği ve dikkati dağıtabileceği uyarısında bulunuyor. Çıplak ayakla yürümenin de benzer bir nörolojik etki yarattığını belirten uzmanlar, Nike'ın iddiasının "devrimsel bir bilim"den ziyade, iyi kurgulanmış bir pazarlama hikayesi olduğu görüşünde birleşiyor.
