1815 yılının Aralık ayında ünlü şair Lord Byron’ın kızı olarak dünyaya gelen Augusta Ada Byron, daha doğduğu gün sıra dışı bir kaderle karşılaştı. Byron, kızını gördükten kısa süre sonra evi terk etti ve İngiltere’yi tamamen bıraktı. Ancak bu hüzünlü aile hikâyesi, ileride insanlık tarihini değiştirecek bir yolculuğun başlangıcıydı.
Ada’nın annesi Lady Anne Isabella Milbanke, kızının babası gibi “hayalperest” olmaması için onu matematik ve mantıkla yetiştirdi. O dönemde kadınlar için alışılmadık olan bu eğitim, Ada’yı dönemin en önemli bilim insanlarıyla buluşturdu. Mary Somerville ve Augustus De Morgan gibi isimlerden ders alan Ada, matematik ile hayal gücünü birleştirmeyi başardı.
Charles Babbage ile karşılaşma her şeyi değiştirdi
Ada Lovelace, henüz 17 yaşındayken matematikçi Charles Babbage ile tanıştı. Babbage’ın geliştirdiği Difference Engine adlı mekanik hesap makinesi, Ada’nın zihninde bambaşka bir kapı araladı. Babbage’ın daha sonra tasarladığı Analytical Engine, yani programlanabilir bir makine fikrini en iyi anlayan kişi Ada oldu.
Babbage makinesini hiçbir zaman tamamlayamadı, ancak Ada bu hayalin ne anlama geldiğini görmüştü: Komutlarla çalışan, genel amaçlı bir makine.
Bir çeviriden çok daha fazlası
1842 yılında İtalyan matematikçi Luigi Menabrea’nın Analitik Motor üzerine yazdığı makaleyi İngilizceye çeviren Ada Lovelace, metne kendi notlarını ekledi. Bu notlar, makalenin kendisinden bile uzundu.
Özellikle “Not G”, tarihe geçti. Bu bölümde Ada, Analitik Motor’un Bernoulli sayılarını nasıl hesaplayacağını adım adım anlattı. Döngüler, değişkenler ve koşullu işlemler içeren bu çalışma, bugün kabul edilen anlamda dünyanın ilk bilgisayar programı oldu.
Bilgisayarların sadece hesap yapmayacağını öngördü
Ada Lovelace’i benzersiz kılan şey yalnızca bir algoritma yazması değildi. Notlarında, makinenin ileride müzik besteleri yapabileceğini, görseller üretebileceğini ve sayılar dışındaki verileri de işleyebileceğini yazdı.
1843 yılında ortaya konan bu fikir, bugün “genel amaçlı bilgisayar” olarak tanımlanan teknolojinin temelini oluşturdu. Akıllı telefonlardan yapay zekâya kadar uzanan dijital dünya, Ada’nın bu vizyonunun bir sonucu olarak görülüyor.
100 yıl unutuldu, sonra yeniden keşfedildi
Ada Lovelace, 1852 yılında henüz 36 yaşındayken hayatını kaybetti. Çalışmaları uzun yıllar boyunca görmezden gelindi. Ancak 1953’te, ölümünden tam 100 yıl sonra notları yeniden yayımlandı. İlk dijital bilgisayarları geliştiren mühendisler, Ada’nın 1843’te yazdıklarının birebir çalıştığını fark etti.
Bugün hâlâ yaşıyor
Ada Lovelace’in mirası günümüzde de sürüyor.
ABD Savunma Bakanlığı tarafından geliştirilen “Ada” programlama dili, hâlâ havacılık ve savunma sistemlerinde kullanılıyor. Her yıl Ada Lovelace Day ile bilim ve teknolojideki kadınlar anılıyor.
Uzmanlara göre Ada Lovelace’in hikâyesi, yalnızca bir “ilk kadın programcı” öyküsü değil; insan hayal gücünün ve bilimin birleştiğinde neler başarabileceğinin en güçlü kanıtlarından biri.
