Anthropic aleyhine açılan telif hakkı davasında kamuoyuna sunulan ve yakın zamanda mührü kaldırılan mahkeme belgeleri, yapay zekâ dünyasında taşları yerinden oynatacak bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. Şirketin, yapay zekâ modeli Claude’un dil yeteneklerini geliştirmek için 2024 yılında "Project Panama" adını verdiği son derece gizli bir operasyon başlattığı anlaşıldı.
Muhalif'in yabancı kaynaklardan aktardığı belgelere göre bu projenin temel hedefi, "dünyadaki tüm kitapları yıkıcı bir yöntemle taramak"tı. Şirket, bu amaçla on milyonlarca dolarlık bütçe ayırarak, nadir eserler satan sahaflardan (örneğin ünlü The Strand kitabevi) ve bütçe sıkıntısı çeken kütüphanelerden devasa miktarda ikinci el kitap satın aldı.
Google Books Gazisi ve Hidrolik Giyotinler
Operasyonun başındaki isim de en az projenin kendisi kadar dikkat çekici. Anthropic, bu devasa tarama projesini yönetmesi için, daha önce Google Books projesinin kurucularından olan Tom Turvey’i işe aldı.
Ancak Google’ın aksine, Anthropic’in yöntemi kitapların fiziksel bütünlüğünü korumayı değil, hızı öncelemeyi hedefliyordu. Mahkeme tutanaklarına yansıyan ifadelere göre, satın alınan milyonlarca kitap endüstriyel hidrolik kesicilere (giyotin) yerleştirildi. Kitapların sırtları (cilt kısımları) kesilerek sayfalar serbest bırakıldı ve yüksek hızlı tarayıcılardan geçirildi. Dijitalleştirme işlemi tamamlanan "posası çıkmış" kâğıt yığınları ise geri dönüşüme gönderilerek imha edildi.
Ray Bradbury’nin Kâbusu Gerçek Oldu
Ortaya çıkan tablonun en ironik detayı ise, imha edilen kitaplar arasında Ray Bradbury’nin distopik romanı Fahrenheit 451’in de bulunmasıydı. Kitapların yakıldığı ve okumanın yasaklandığı bir geleceği anlatan bu eserin, bir yapay zekâ modeline "bilgi" öğretmek amacıyla fiziksel olarak parçalanıp yok edilmesi, teknoloji tarihine geçecek bir paradoks oluşturdu.
Şirket içi yazışmalar, Anthropic yöneticilerinin bu yöntemi, binlerce yazarla tek tek lisans anlaşması yapmaktan ve telif ödemekten "daha pratik ve hızlı" bir yol olarak gördüğünü kanıtlıyor. Şirket, fiziksel bir kitabı satın alıp taramanın, onu yasal olarak "dönüştürmek" (fair use) anlamına geldiğini savunarak hukuki bir gri alandan faydalanmayı amaçladı.
"Gölge Kütüphaneler" ve 1.5 Milyar Dolarlık Uzlaşma
Mahkeme dosyaları, Anthropic’in sadece fiziksel kitaplarla yetinmediğini de gösteriyor. "Project Panama" başlamadan önce, şirketin kurucu ortaklarından birinin "gölge kütüphaneler" (shadow libraries) olarak bilinen Library Genesis (LibGen) ve Pirate Library Mirror gibi korsan arşivlerden milyonlarca e-kitap indirdiği iddia edildi.
Meta ve OpenAI gibi rakiplerinin de benzer yöntemler kullandığı bilinse de, Anthropic’in "korsan" veri kullanımı nedeniyle başı daha çok ağrıdı. Şirket, özellikle korsan kitap arşivlerinin kullanımıyla ilgili açılan toplu davada, geçtiğimiz aylarda yaklaşık 1.5 milyar dolarlık bir tazminat fonu oluşturarak uzlaşma yoluna gitmek zorunda kalmıştı. Ancak fiziksel kitapların satın alınıp taranması konusu, mahkeme tarafından kısmen "adil kullanım" çerçevesinde değerlendirildiği için şirket bu yöntemi daha "güvenli" bir liman olarak görmüştü.
Hukuki ve Etik Tartışma Büyüyor
Uzmanlar, Anthropic örneğinin buzdağının sadece görünen kısmı olduğunu belirtiyor. Silikon Vadisi’nin "önce yap, sonra özür dile (veya cezasını öde)" kültürünün bir yansıması olan bu durum, insanlığın kolektif bilgi birikiminin şirketler tarafından nasıl bir hammaddeye dönüştürüldüğünü gözler önüne seriyor.
Hukukçulara göre, fiziksel kitabın mülkiyetine sahip olmanın, o kitabın içeriğini ticari bir yapay zekayı eğitmek için kullanma hakkı verip vermediği sorusu, önümüzdeki yıllarda telif yasalarının en çetrefilli tartışma konusu olmaya aday.
