Çernobil nükleer felaketinin üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen kazanın etkileri yalnızca hayalet şehirlerde değil, insan genomunda da iz bırakmaya devam ediyor. Bilim dünyasında uzun süredir tartışılan “radyasyonun genetik etkileri nesiller boyunca aktarılıyor mu?” sorusu, yeni bir araştırmayla yanıt buldu.
Bonn Üniversitesi tarafından yürütülen kapsamlı çalışmada, Çernobil Nükleer Santrali’ndeki temizlik faaliyetlerinde görev alan işçilerin çocukları mercek altına alındı. Araştırma, bu çocuklarda DNA mutasyonlarının normal seviyelerin belirgin biçimde üzerine çıktığını ortaya koydu.
Kümelenmiş mutasyonlara odaklanıldı
Bilim insanları, klasik yöntemlerin aksine tüm mutasyonları tek tek saymak yerine genetik literatürde “kümelenmiş mutasyonlar” olarak adlandırılan özel yapılara odaklandı. Bu mutasyonlar, anne ya da babada bulunmayan ancak çocukta bir arada görülen genetik değişimleri ifade ediyor.
Uzmanlara göre bu tablo, DNA sarmalının radyasyon nedeniyle hasar gördüğünü ve vücudun onarım sürecinde hatalar yaptığını açık biçimde ortaya koyuyor. Çalışma kapsamında Çernobil işçileri ile Alman radar operatörlerinin çocuklarını da içeren 1.500’den fazla kişi üzerinde geniş çaplı genetik tarama yapıldı.
Radyasyon arttıkça genetik yük ağırlaşıyor
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, maruz kalınan radyasyon dozu ile çocuklardaki mutasyon sayısı arasında doğrudan bir ilişki bulunması oldu. Normal bireylerde oldukça nadir görülen bu mutasyonların, Çernobil temizlik işçilerinin çocuklarında yaklaşık üç kat arttığı belirlendi.
Bilim insanları, radyasyonun vücutta oluşturduğu dengesiz moleküllerin sperm hücrelerindeki DNA zincirlerini parçaladığını ve bu parçalanmanın sonraki nesillere “sessiz bir genetik miras” olarak aktarıldığını düşünüyor.
Korkutan ama aynı zamanda rahatlatan sonuç
Araştırma ilk bakışta endişe verici görünse de uzmanlar önemli bir ayrıntıya dikkat çekiyor. Tespit edilen mutasyonların büyük bölümü, DNA’nın protein üretimini doğrudan etkilemeyen “kodlama dışı” bölgelerde yoğunlaşıyor. Bu nedenle çocuklarda ciddi hastalık ya da engel riskine yol açmadığı belirtiliyor.
Hatta veriler, babanın ileri yaşta çocuk sahibi olmasının, düşük dozda radyasyona maruz kalmaktan çok daha büyük bir genetik risk oluşturduğunu ortaya koydu.
Bilim insanlarına göre Çernobil’in genetik etkisi, şimdilik bir hastalık tetikleyicisinden ziyade hücrelerde kalıcı izler bırakan biyolojik bir hatıra olarak varlığını sürdürüyor.
