Ceza hukukunda son yıllarda sıkça tartışılan ‘umut hakkı’, ömür boyu hapis cezası alan hükümlülerin geleceğe dair tek umudu olarak öne çıkıyor. Peki, Umut hakkı nedir? Abdullah Öcalan’a umut hakkı uygulanabilir mi?
Umut hakkı nedir?
“Umut hakkı”, ömür boyu hapis cezasına mahkûm olan kişilerin, gelecekte serbest kalma ihtimali üzerine şekillenen bir kavramdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ile uluslararası hukukta yer bulan bu hak, bireyin rehabilite edilebilir olduğunu ve cezanın sadece intikam aracı olmaması gerektiğini savunur.
Hedef, sonsuz cezalandırma yerine bireyin topluma yeniden kazandırılmasını sağlamak ve insan onurunu korumaktır. Bu nedenle umut hakkı, ceza infaz süreçlerinde hem hukuki hem de psikolojik bir güvence olarak değerlendiriliyor.
Umut hakkı kimlere verilir?
Teorik olarak, ömür boyu hapis cezası alan herkes umut hakkından yararlanabilir. Ancak uygulamada, suç tipine ve ülke mevzuatına göre farklılıklar görülüyor.
AİHM’nin 2013’teki Vinter ve Diğerleri v. Birleşik Krallık davasında, hiçbir koşulda serbest kalamayacak bir hükümlünün insan haklarına aykırı olduğu belirtilmişti. Bu nedenle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları alan kişiler de belirli koşullar altında yeniden değerlendirilerek topluma dönüş şansı elde edebilir.
Türkiye’de ise özellikle:
Terör suçları
Anayasal düzene karşı suçlar
Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar
kapsamında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlüler umut hakkından veya şartlı tahliyeden yararlanamıyor.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ve şartlı tahliye
Türkiye’de idam cezasının kaldırılmasının ardından en ağır ceza türü olan ağırlaştırılmış müebbet hapis, suçun ağırlığı ve topluma verdiği tehdit düzeyine göre uygulanıyor. Hükümlüler, cezaevinde sıkı güvenlik önlemleri ve sosyal/fiziki kısıtlamalarla tutuluyor.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107. maddesi uyarınca, ağırlaştırılmış müebbet alan hükümlüler 30 yıl iyi halli kalmaları durumunda şartlı tahliye hakkına sahip olabiliyor. Ancak terör ve anayasal suçlar kapsamındaki hükümlüler için bu imkân geçerli değil.
Abdullah Öcalan’a umut hakkı uygulanabilir mi?
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, son komisyon toplantısında umut hakkı konusunun gündeme geldiğini ve uzlaşı sağlandığını açıkladı. Yıldız, “Umut hakkı konusunda uzlaştık, bir problem yok. AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları dikkate alınarak raporda tavsiye niteliğinde bir uygulama öngörülüyor. Bu nedenle umut hakkı kararı da mevcut” dedi.
Bu açıklama, Öcalan’a uygulanacak hukuki çerçeve açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
